راهکارهای تقویت سواد علمی، سواد زیستی و سواد داده در آموزش زیست‌شناسی

کد مقاله : 1029-6THBIOEC (R1)

نویسندگان

خدیجه خلیفی * دانشگاه فرهنگیان

چکیده مقاله

آموزش زیست‌شناسی زمانی به سواد منتهی می‌شود که یادگیرنده بتواند دانش زیستی را برای فهم مسئله، سنجش شواهد، کار با داده و تصمیم‌گیری مسئولانه به کار گیرد؛ حفظ اصطلاحات و بازگویی فرایندها برای تحقق این هدف کافی نیست. پژوهش حاضر با رویکرد مرور روایتی ـ تحلیلی، راهکارهای تقویت هم‌زمان سواد علمی، سواد زیستی و سواد داده را در آموزش زیست‌شناسی بررسی کرده است. بدنه مرور از بیست فایل علمی بارگذاری‌شده تشکیل شد که پس از حذف یک نسخه تکراری، نوزده منبع فارسی و انگلیسی منتشرشده در فاصله سال‌های ۲۰۰۸ تا ۲۰۲۶ تحلیل شدند. اطلاعات هر منبع درباره تعریف سواد، نوع مطالعه، جامعه یا بافت آموزشی، مداخله، ابزار سنجش و پیامدهای یادگیری استخراج و با تحلیل مضمون تلفیق شد. یافته‌ها نشان دادند که مؤثرترین برنامه‌ها میان سه سطح پیوند برقرار می‌کنند: مسئله زیستی معنادار، کار اصیل با شواهد و داده، و استدلال برای توضیح یا تصمیم. کاوشگری هدایت‌شده، یادگیری مبتنی بر مسائل زیستی ـ اجتماعی، خواندن داده‌محور مقاله‌های پژوهشی، استفاده مرحله‌بندی‌شده از داده‌های اصیل و نامرتب، ادغام آمار و زیست‌اطلاعاتی در درس‌های زیست‌شناسی، آموزش صریح ماهیت علم و ارزشیابی عملکردی، راهبردهای اصلی این الگو هستند. تحلیل منابع همچنین نشان داد که کمبود آمادگی معلم، تراکم برنامه درسی، ضعف زیرساخت داده و ناهم‌ترازی ارزشیابی با اهداف سواد، اجرای این راهبردها را محدود می‌کند. بر پایه این شواهد، یک الگوی اجرایی شش‌مرحله‌ای برای طراحی درس و برنامه درسی پیشنهاد شده است که از طرح مسئله آغاز می‌شود و به تفسیر داده، استدلال، تصمیم و بازاندیشی اخلاقی می‌رسد.

کلیدواژه ها

آموزش زیست‌شناسی، سواد علمی، سواد زیستی، سواد داده، یادگیری کاوشگرانه

وضعیت: پذیرفته شده برای ارسال فایل های ارائه پوستر